Gdy pojawia się ból w dole pleców albo z boku tułowia, wiele osób zastanawia się, czy może pochodzić z nerek. Nerki znajdują się głębiej, niż zwykle się wydaje, dlatego wyjaśniam ich dokładne położenie, różnicę między prawą i lewą nerką, najważniejsze funkcje oraz objawy, których nie warto ignorować.
Najważniejsze informacje o położeniu nerek i ich roli
- Nerki leżą po obu stronach kręgosłupa, z tyłu jamy brzusznej.
- Są umiejscowione poniżej dolnych żeber, częściowo chronione przez żebra i mięśnie pleców.
- Prawa nerka zwykle znajduje się nieco niżej, ponieważ nad nią leży wątroba.
- Nerki filtrują krew, tworzą mocz i pomagają regulować ciśnienie oraz gospodarkę wodno-elektrolitową.
- Ból w tej okolicy nie zawsze oznacza chorobę nerek, ale gorączka, krew w moczu lub bardzo silny ból wymagają szybkiej konsultacji.
Gdzie dokładnie znajdują się nerki
Nerki są położone na tylnej ścianie jamy brzusznej, po obu stronach kręgosłupa. Znajdują się za otrzewną, czyli błoną wyściełającą dużą część jamy brzusznej. Z tego powodu mówi się, że mają położenie zaotrzewnowe.
Najłatwiej wyobrazić je sobie jako dwa niewielkie narządy umieszczone mniej więcej na wysokości dolnych żeber i górnej części odcinka lędźwiowego. Nie leżą z przodu brzucha, tuż pod skórą, dlatego zwykle nie można ich wyczuć palcami podczas zwykłego badania.
| Cecha | Lewa nerka | Prawa nerka |
|---|---|---|
| Położenie | Zwykle nieco wyżej | Zwykle nieco niżej |
| Główna przyczyna różnicy | Brak dużego narządu bezpośrednio nad nią | Sąsiedztwo wątroby |
| Położenie względem kręgosłupa | Po lewej stronie | Po prawej stronie |
Różnica wysokości między nerkami jest prawidłową cechą anatomiczną, a nie oznaką choroby. Ich dokładne położenie może jednak nieco różnić się między osobami, zależnie między innymi od budowy ciała, wieku i przebytego zabiegu.
Jak rozpoznać okolice nerek na własnym ciele
Okolica nerek znajduje się z tyłu, po obu stronach kręgosłupa, mniej więcej pod dolnymi żebrami. Można wskazać ją dłonią, przykładając ją do pleców nieco powyżej talii. To tylko orientacyjne określenie, ponieważ ból w tym miejscu może pochodzić także z mięśni, kręgosłupa lub żeber.
Przeczytaj również: Sanatorium Uzdrowiskowe Stomil w Rymanowie Zdroju - oferta i usługi
Ból nerkowy a ból mięśni i kręgosłupa
Ból związany z nerką często jest odczuwany głęboko, jednostronnie, w boku lub w okolicy lędźwiowej. Przy kamieniu nerkowym może promieniować do podbrzusza, pachwiny albo narządów płciowych. Z kolei ból mięśniowo-szkieletowy częściej nasila się przy ruchu, zmianie pozycji lub ucisku.
Nie traktuję jednak tej różnicy jako sposobu na samodzielne rozpoznanie choroby. Objawy potrafią się nakładać, a pewne rozróżnienie wymaga badania lekarskiego, czasem także badania moczu, krwi lub USG.
Co robią nerki poza produkcją moczu
Najbardziej znanym zadaniem nerek jest filtrowanie krwi i usuwanie zbędnych produktów przemiany materii. Przefiltrowane substancje, nadmiar wody i część elektrolitów trafiają do moczu, który przez moczowody płynie do pęcherza.
Ich rola jest szersza. Nerki pomagają utrzymać prawidłowe nawodnienie, poziom sodu i potasu oraz równowagę kwasowo-zasadową. Wpływają też na ciśnienie tętnicze i uczestniczą w powstawaniu hormonów.
- Erytropoetyna pobudza szpik kostny do produkcji czerwonych krwinek.
- Renina uczestniczy w regulacji ciśnienia krwi.
- Aktywny witamin D pomaga organizmowi gospodarować wapniem i wspiera zdrowie kości.
Dlatego pogorszenie pracy nerek może długo nie dawać wyraźnego bólu. W praktyce większe znaczenie niż samo pytanie o lokalizację narządu ma obserwowanie takich sygnałów jak obrzęki, zmiana ilości moczu, pienienie się moczu lub utrzymujące się osłabienie.
Jakie narządy sąsiadują z nerkami
Nerki nie są zawieszone w pustej przestrzeni. Prawa znajduje się w sąsiedztwie wątroby i pęcherzyka żółciowego, a lewa sąsiaduje między innymi z żołądkiem i śledzioną. Nad każdą nerką leży nadnercze, które jest osobnym gruczołem produkującym ważne hormony.
Od strony pleców nerki chronią częściowo dolne żebra, mięśnie oraz warstwa tkanki tłuszczowej. Ta ochrona nie jest pełna, dlatego silne uderzenie w bok lub plecy może uszkodzić narząd, zwłaszcza przy wypadku albo upadku.
Warto też odróżnić nerki od pęcherza. Nerki znajdują się wysoko, przy plecach, natomiast pęcherz leży nisko w miednicy. Mocz przemieszcza się z nerek do pęcherza przez dwa moczowody, więc ból w podbrzuszu nie musi oznaczać, że problem znajduje się dokładnie w miejscu położenia nerek.
Kiedy ból w okolicy nerek wymaga szybkiej reakcji
Nagły, silny ból z boku pleców może towarzyszyć kamicy, ale podobne dolegliwości występują również przy zakażeniu dróg moczowych, urazie lub chorobach kręgosłupa. Szczególnej uwagi wymaga połączenie bólu z gorączką, dreszczami, nudnościami albo pieczeniem podczas oddawania moczu.
- Skontaktuj się pilnie z lekarzem, gdy pojawi się krew w moczu albo bardzo silny, falujący ból.
- Nie zwlekaj z pomocą, jeśli występuje gorączka z bólem pleców, szczególnie u osoby starszej.
- Szybkiej oceny wymaga wyraźnie zmniejszona ilość moczu, narastające obrzęki lub duszność.
- Po urazie pleców albo boku nie ignoruj bólu, osłabienia i krwiomoczu.
U seniorów objawy zakażenia lub pogorszenia pracy nerek bywają mniej typowe. Zamiast wyraźnej gorączki może pojawić się nagłe osłabienie, splątanie albo utrata apetytu. Przyjmowanie leków przeciwbólowych z grupy NLPZ, takich jak ibuprofen, również wymaga ostrożności, szczególnie przy chorobach nerek, odwodnieniu lub stosowaniu leków na ciśnienie.
Co pomaga chronić nerki na co dzień
Największą różnicę robią proste działania, a nie modne „kuracje oczyszczające”. Nerkom służy rozsądne nawodnienie dopasowane do stanu zdrowia, kontrolowanie ciśnienia i cukru oraz ograniczenie nadmiaru soli. Osoba z niewydolnością serca lub zaawansowaną chorobą nerek nie powinna samodzielnie zwiększać ilości płynów, dlatego zalecenia trzeba dopasować do wskazań lekarza.
Według NIDDK regularne badania mają znaczenie, ponieważ choroby nerek mogą rozwijać się bez wyraźnych objawów. Przy nadciśnieniu, cukrzycy, chorobach serca albo obciążeniu rodzinnym lekarz może zalecić badanie ogólne moczu oraz oznaczenie kreatyniny i eGFR, czyli szacunkowej filtracji kłębuszkowej.
Nie polecam też traktować bólu pleców jako automatycznego dowodu na problem z nerkami. Najpierw liczy się zestaw objawów, a potem właściwie dobrane badanie, ponieważ samo miejsce bólu nie wskazuje jednoznacznie jego przyczyny.
Położenie nerek warto znać, ale objawów nie należy zgadywać
Nerki leżą głęboko z tyłu jamy brzusznej, po obu stronach kręgosłupa, poniżej dolnych żeber. Prawa jest zwykle odrobinę niżej od lewej, a obie filtrują krew, regulują gospodarkę płynów i wspierają wiele procesów niezbędnych do utrzymania zdrowia.
Jeżeli pojawia się ból w boku lub plecach, najlepiej zwrócić uwagę na jego nasilenie, czas trwania i objawy towarzyszące. Gorączka, krwiomocz, wymioty, obrzęki albo trudności z oddawaniem moczu są sygnałem, by nie czekać na samoistną poprawę i skontaktować się z lekarzem.
